Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Thực trạng về động cơ học tập của học sinh tiểu học và vai trò của người thầy trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh

Hiện nay, sự phát triển kinh tế thị trường cùng với xu hướng toàn cầu hoá đã yêu cầu các bậc cha mẹ phải làm việc quên mình, quên luôn cả những đặc điểm tâm sinh lý của con em mình

Đặc biệt khi trẻ bắt đầu vào lớp Một, trước mắt trẻ là một môi trường hoàn toàn mới. Vì thế, không ít trường hợp các gia đình hiện nay gặp khó khăn trong việc giáo dục con em, đặc biệt là khi con cái bước vào giai đoạn phát triển về nhận thức, tư duy.

Nếu ở bậc mầm non hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi, thì đến tuổi tiểu học hoạt động chủ đạo của trẻ đã có sự thay đổi về chất, chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập.

Trong bối cảnh đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, nội dung giáo dục sẽ chuyển đổi từ hình thành cho học sinh kiến thức, kỹ năng, thái độ đơn thuần nâng lên thành giáo dục, hình thành cho học sinh phẩm chất, năng lực thì vấn đề xây dựng động cơ, thái độ học tập đúng đắn cho học sinh ở cấp tiểu học và nâng cao trách nhiệm của giáo viên là vấn đề cấp thiết.

 

Học sinh học Tiếng Anh tại Trường Tiểu học Thiên Hộ Dương (TP. Mỹ Tho) - Ảnh: Minh Châu

 

NỘI DUNG

1.  Khái niệm "động cơ học tập".

Theo J. Piaget, động cơ là tất cả các yếu tố thúc đẩy cá thể hoạt động nhằm đáp ứng nhu cầu và định hướng cho hoạt động đó. Động cơ học tập được thể hiện ở đối tượng của hoạt động học, tức là những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo… mà giáo dục đem lại.

Nhiều nhà tâm lý học khẳng định hoạt động học tập của học sinh được thúc đẩy bởi nhiều động cơ. Các động cơ này tạo thành cấu trúc xác định có thứ bậc của các kích thích, trong đó có một số động cơ là chủ đạo, cơ bản, một số động cơ khác là phụ, là thứ yếu, động cơ học tập là một bộ phận không thể thiếu và hơn nó gần như là nguồn gốc của cấu trúc hoạt động. Động cơ học tập giúp chủ thể xác định những mục đích và phương tiện để rồi có những thao tác, hành động cho đúng.

Động cơ học tập không có sẵn hay tự phát, mà được hình thành dần dần trong quá trình học tập của học sinh dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên. Nhu cầu giải quyết được mâu thuẫn "giữa một bên là "phải hiểu biết" và bên kia là "chưa hiểu biết" (hoặc hiểu biết chưa đủ, chưa đúng) là nguyên nhân chính yếu để hình thành động cơ học tập ở học sinh.

Ngoài ra, động cơ nói chung và động cơ học tập nói riêng thường liên hệ mật thiết tới hứng thú của mỗi người. Nhờ có hứng thú mà động cơ ngày càng mạnh mẽ. Vì thế vai trò của hứng thú trong học tập là rất lớn. Trong học tập chẳng những cần có động cơ đúng đắn mà còn phải có hứng thú bền vững thì học sinh mới có thể tiếp thu tri thức hiệu quả nhất.

2.  Một số cách thức cụ thể làm kích thích động cơ học tập cho học sinh Tiểu học.

Động cơ học tập không có sẵn, cũng không thể áp đặt mà phải được hình thành dần dần chính trong quá trình học sinh ngày càng đi sâu chiếm lĩnh đối tượng học tập dưới sự tổ chức và điều khiển của thầy, cô. Nếu trong dạy học, thầy cô luôn luôn thành công trong việc tổ chức cho học sinh tự phát hiện ra những điều mới lạ, giải quyết thông minh các nhiệm vụ học tập, tạo ra được những ấn tượng tốt đẹp với việc học tập thì dần dần làm nảy sinh nhu cầu của các em đối với tri thức khoa học. Học tập dần dần trở thành nhu cầu không thể thiếu của các em. Muốn có được điều này phải làm sao cho những nhu cầu được gắn liền với một trong những mặt của hoạt động học tập hay với tất cả các mặt đó. Khi đó, những mặt này của việc học tập sẽ biến thành các động cơ và bắt đầu thúc đẩy hoạt động học tập tương ứng. Nó sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần thường xuyên thúc đẩy các em vượt qua mọi khó khăn để giành lấy tri thức. Như Piagie đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự nhận thức và tự hoạt động của học sinh khi nói: "Trẻ em được phú cho tính hoạt động thực sự và giáo dục không thể thành công nếu không sử dụng và không thực sự kéo dài tính hoạt động đó".

Xác định mục tiêu học tập, giáo viên cần phải tăng hứng thú học tập cho học viên bằng cách chuẩn bị giáo án thật tốt, các phương tiện dạy học phải hấp dẫn như lời nói uyển chuyển, lối cuốn, hình ảnh trực quan sinh động. Không những thế, để tăng cường động lực và hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên cần phải tăng cường tích cực hoá trong hoạt động học tập. Đây là một hoạt động nhằm làm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập. Để có thể tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình học tập chúng ta cần phải chú ý đến một số biện pháp chẳng hạn như: Tạo ra và duy trì không khí dạy học thoải mái trong lớp; xây dựng động cơ hứng thú học tập cho học sinh; giải phóng sự lo sợ học sinh… Bởi chúng ta không thể tích cực hoá trong khi học sinh vẫn mang tâm lý lo sợ, khi các em không có động cơ và hứng thú học tập và đặt biệt là thiếu không khí thỏa mái. Do đó với vai trò của mình, giáo viên phải là người góp phần quan trọng trong việc tạo ra những điều kiện tốt nhất để cho học sinh học tập, rèn luyện và phát triển.

Tuy nhiên, sẽ hiệu quả hơn khi giáo viên biết kết hợp những cách thức để hình thành động cơ học tập mang tính xã hội để hình thành động cơ học tập cho học sinh. Bằng thái độ ân cần, niềm nở và thái độ vui mừng khi học sinh hoàn thành nhiệm vụ, những lời khen, những điểm thưởng khi học sinh giải quyết xuất sắc vấn đề cũng là một niềm động lực to lớn để học sinh cố gắng nổ lực hơn trong những lần sau. Cũng chính vì thế mà người giáo viên cần theo dõi và thông báo lên nhà trường để khen thưởng những em có thành tích xuất sắc nhất để nhà trường khen thưởng mà nhờ thế mà hình thành ở các em một nguồn động lực học tập rất lớn.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát triển tính tò mò, ham hiểu biết của trẻ. Tính tò mò được biểu hiện ngay từ khi trẻ còn rất nhỏ. Khi bắt đầu đến trường trẻ được tiếp xúc với nhiều tri thức mới mẻ khiến trẻ không khỏi bỡ ngỡ. Cha mẹ và thầy cô giáo là người giúp trẻ tháo gỡ những vướng mắc và chiếm lĩnh dần những tri thức mới. Đó chính là sự kích thích trẻ trong học tập. Phát triển tính tò mò ham hiểu biết ở trẻ là một trong những động lực tốt nhất để phát triển trí thông minh và phát huy khả năng sáng tạo ở trẻ. Một số nghiên cứu đã chứng minh rằng, ở các phụ huynh thường xuyên quan tâm đến việc kích thích tính tò mò ham hiểu biết của con cái thì kết quả học tập của những trẻ này cao hơn so với những trẻ không được cha mẹ quan tâm đến vấn đề này. Không những thế, niềm tin, sự tôn trọng, sự động viên khích lệ và sự hiểu biết... của cha mẹ đối với con cái trong học tập cũng như trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày là những công cụ hữu ích giúp trẻ nhằm giúp trẻ hình thành và phát triển trí thông minh. Nên người giáo viên phải biết thường xuyên liên lạc, kết hợp với gia đình để cùng làm nảy sinh và duy trì nhu cầu và hứng thú học cho học sinh.

Mặt khác, giai đoạn Tiểu học, tình bạn đối với trẻ là một điều rất thiêng liêng và có ảnh hưởng rất lớn. Nên giáo viên cũng cần phải chú ý để điều phối, dẫn dắt các mối quan hệ trong lớp, để học sinh có thể có hứng thú học khi cùng bạn bè đi khia phá trí thức. Chẳng hạn như thành lập các nhóm học cùng tiến, phân công công việc theo nhóm...

Ngoài ra yếu tố cơ sở vật chất nhà trường cũng có ảnh hưởng đến động cơ học tập của học sinh. Vì vậy, mà giáo viên cũng cần xem xét và kiến nghị với nhà trường để trang bị những cơ sở, phương tiện dạy học tốt nhất cho học sinh trong điều kiện có thể.

Bên cạnh đó, giáo viên cần phải cố gắng rất nhiều trong việc trau dồi cho mình các năng lực, phẩm chất nghề nghiệp, cùng với tấm lòng kiên nhẫn và tình yêu tha thiết học sinh cũng như biết kết hợp nhuần nhuyễn, khéo léo giữa hai loại động lực bên trong và bên ngoài thì mới có thể khiến học sinh có hứng thú để đi khám phá vôn tri thức to lớn của nhân loại được.

 3 Các yếu tố ảnh hưởng đến động cơ học tập của học sinh

3.1. Ảnh hưởng của ý thức học tập và động cơ nhận thức của bản thân học sinh. 

Ý thức học tập và động cơ nhận thức có ý nghĩa quyết định trong quá trình hình thành và phát triển của học sinh. Vì xét cho cùng chất lượng học tập phải là kết quả trực tiếp của sự nỗ lực của chính bản thân người học. Nếu người học không xác định được vai trò quyết định của mình trong sự thành bại của sự học, thì không bao giờ tự học thành công. Chỉ khi đã xác định được mục đích và động cơ học tập đúng đắn học sinh mới có thể phát huy được "nội lực" trong học tập, từ đó kết hợp các yếu tố "ngoại lực" khác để tổ chức các hoạt động học tập diễn ra một cách hợp lý và thu được kết quả cao. 

3.2. Ảnh hưởng của vốn tri thức hiện có của bản thân học sinh 

Ảnh hưởng của năng lực trí tuệ và tư duy

Trong quá trình học tập để tiếp thu tri thức, kết quả học tập của học sinh tùy thuộc phần lớn vào tính chất và cơ cấu của tư duy tích cực của các em. Tri thức là kết quả của tư duy đồng thời lại là những điều kiện, phương tiện của tư duy. Vì vậy, tăng cường khả năng tư duy là một yêu cầu để nâng cao chất lượng học tập và tự học. 

Ảnh hưởng của phương pháp dạy học của giáo viên

Trong dạy học, giáo viên không chỉ là người nêu rõ mục đích mà quan trọng hơn là gợi động cơ học tập cho học sinh. Điều này làm cho học sinh ý thức được những mục đích đặt ra và tạo được động lực bên trong giúp học sinh học tập tự giác, tích cực chủ động sáng tạo. Thông qua việc dạy học của giáo viên, học sinh nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành năng lực và thế giới quan. Từ đó mà phương pháp tự học của học sinh được hình thành kéo theo đó là sự hình thành và phát triển của học sinh. 

Ảnh hưởng của phương pháp học tập của học sinh

Nhà sinh lý học người Pháp Penna từng nói: "Phương pháp học tốt giúp ta phát huy được tài năng vốn có; phương pháp học dở sẽ cản trở tài năng phát triển". Như vậy phương pháp học tập có vai trò rất quan trọng để người đó có thể thành công trong học tập. Trong quá trình dạy học giáo viên không nên ép buộc học sinh phải suy nghĩ theo thói quen suy nghĩ của mình.

KẾT LUẬN

Động cơ học tập là một nội lực được hình thành trong bản thân người học, nó là kết tinh của tác động giáo dưỡng - giáo dục lâu dài một con người. Muốn tạo cho học sinh một động cơ học tập tốt, mỗi thầy cô giáo phải hoàn chỉnh bản thân, cần yêu nghề và chuyên môn vững, có đức độ phẩm chất tốt như có tình thương, cảm thông, uy tín, tận tụy, tha thứ, kiên nhẫn, rộng lượng; có thói quen tốt như ngăn nắp, trật tự, sạch sẽ, gọn gàng; giảng dạy đúng phương pháp, đúng chuẩn kiến thức kỹ năng.

Bên cạnh đó, nội dung chương trình, tài liệu, sách giáo khoa cần đạt chuẩn hiện đại. Phương tiện học tập, môi trường giáo dục thích hợp. Ngành giáo dục cần cấp học bổng, trợ giúp học sinh có hoàn cảnh khó khăn học giỏi thiếu điều kiện học tập. Tất cả những nhân tố trên sẽ kích thích, tạo hưng phấn, ham thích, tự hào, nỗ lực và các đức tính tốt khác sẽ tạo nên động cơ học tập đúng đắn và ý chí phấn đấu trong học sinh. Nhờ đó, hiệu quả giáo dục sẽ được nâng cao và bản thân học sinh được phát triển toàn diện.

Tô Thị Bảy (Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thiên Hộ Dương , TP. Mỹ Tho)

----------------------------------------------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đặng Thành Hưng (2010), Dạy học hiện đại, Nxb. ĐH Quốc gia Hà Nội.

[2]  Lê Văn Hồng - Lê Ngọc Lan - Nguyễn Văn Thàng, Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học Sư phạm (2001), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.

[3]  Phan Trọng Ngọ, Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Nxb. ĐH Sư phạm Hà Nội.

[4]  Trung tâm từ điển tiếng Việt (1994), Từ điển Tiếng Việt , Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

[5] Trung tâm từ điển tiếng Việt (2001), Từ điển Bách khoa Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội,  Hà Nội.          

Tin liên quan
Xây dựng văn hóa học đường tại Trường Trung học phổ thông Phan Việt Thống (huyện Cai Lậy)    06/03/2017
Văn hóa học đường là văn hóa của tổ chức học tập    04/01/2017
Hội thảo khoa học "Xây dựng văn hóa học đường - Biện pháp và kinh nghiệm"    04/01/2017
Đại hội đại biểu Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục Việt Nam lần thứ VI (nhiệm kỳ 2016 - 2020) thành công tốt đẹp    22/12/2016
Thực trạng về động cơ học tập của học sinh tiểu học và vai trò của người thầy trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh    04/09/2016
Nghĩ về nghề dạy học    21/08/2016
Hội thảo "Phòng, chống bạo lực học đường trong bối cảnh hiện nay - thực trạng và giải pháp"    01/08/2016
Bạo lực học đường trong bối cảnh hiện nay và giải pháp ngăn chặn    01/08/2016
Hội thảo khoa học: “Hình thành và phát triển động cơ học tập cho học sinh, sinh viên các trường học ở tỉnh Tiền Giang”    20/07/2016
Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục tỉnh Sơ kết hoạt động công tác 06 tháng đầu năm 2016    20/07/2016

Văn bản mới Văn bản mới

VĂN BẢN MỚI
 201/HKHTLGD: V/v Tặng cây bàng Trường Sa đợt 2 cho các đơn vị
 Thông báo Hội thảo quốc tế “Ứng dụng tâm lý học, giáo dục học vào can thiệp rối loạn phát triển”
 195/HKHTLGD: Báo cáo Tổng kết công tác Hội năm 2016 và phương hướng hoạt động năm 2017
 196/TM–HKHTLGD: Thư mời tham dự Hội thảo “Xây dựng văn hóa học đường - Biện pháp và kinh nghiệm’’ ngày 29/12/2016 tại Trường THPT Phan Việt Thống
 181/HKHTLGD: Về việc cử đại biểu tham dự Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục tỉnh Tiền Giang tham dự Đại hội VI và Hội thảo khoa học toàn quốc vào ngày 10/12/2016 tại Hà Nội

Ảnh Ảnh

Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1

Liên kết Liên kết