Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Hình thành và phát triển động cơ học tập cho học sinh, sinh viên trong các trường học ở tỉnh Tiền Giang những vấn đề cần quan tâm bàn thảo

Từ lược thuật khái niệm động cơ, động cơ học tập; điểm chung về động cơ học tập của học sinh, sinh viên (HSSV); các yếu tố có ảnh hưởng đến động cơ học tập của HSSV được các nhà giáo, nhà khoa học bàn thảo tại hội thảo khoa học toàn quốc của Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục Việt Nam, người viết đề xuất 2 nội dung chính gắn với 10 vấn đề cụ thể cần tập trung bàn thảo xoay quanh vấn đề “Hình thành và phát triển động cơ học tập cho HSSV trong các trường học tỉnh Tiền Giang"

1. Động cơ, động cơ học tập của người học (học sinh, sinh viên) được quan niệm như thế nào?

1.1.  Khi viết đề dẫn này, người viết đã đọc được 50  báo cáo khoa học đăng trong Tuyển tập công trình khoa học Hội thảo quốc gia:"Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy" do Hội Khoa học TLGD Việt Nam tổ chức tại Tp. Vũng Tàu, tháng  7/2015. Cả 50 báo cáo khoa học đều bắt đầu bằng khái niệm động cơ và động cơ học tập theo những cách tiếp cận khác nhau. Điểm chung của các tác giả trong báo cáo khoa học của mình là tiếp cận khái niệm động cơ, động cơ học tập ghi trong Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội ấn hành năm 1994 và Từ điển Tâm lý học do Vũ Dũng chủ biên, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa Hà Nội ấn hành năm 2008. Quan niệm về động cơ và động cơ học tập trong các bài viết được lược thuật như sau:

Động cơ là cái chi phối, thúc đẩy người ta suy nghĩ và hành động (Từ điển Tiếng Việt, 1994).

Động cơ là cái thúc đẩy hành động, gắn liền với việc thỏa mãn nhu cầu của chủ thể, là toàn bộ những điều kiện bên trong và bên ngoài có khả năng khơi dậy tính tích cực của chủ thể và xác định tính xu hướng của nó (Từ điển Tâm lý học, 2008).

Động cơ học tập là cái thúc đẩy hoạt động học tập của người học nhằm thực hiện có kết quả các đòi hỏi của mục tiêu đào tạo và là sự thể hiện nhu cầu mong muốn của người học được học tập, được hoàn thiện, phát triển, tiến bộ, trưởng thành ([7], Nguyễn Ngọc Phú, 2015).

Động cơ học tập là cái thúc đẩy người học chủ động, tích cực chiếm lĩnh tri thức nhằm phát huy tối đa năng lực thực hiện của cá nhân trong những điều kiện bên trong (sự tự quyết, nhu cầu, hứng thú) và bên ngoài (các mối quan hệ liên quan) nhằm thỏa mãn nhu cầu học tập mang tính nhận thức (nhu cầu nhận thức) hoặc thỏa mãn nhu cầu học tập mang tính xã hội (nhu cầu xã hội) ([4], Hoàng Gia Trang và cộng sự, 2015).

Động cơ học tập là những nhân tố kích thích, thúc đẩy tính tích cực, hứng thú học tập của người học nhằm đạt được kết quả về nhận thức và phát triển nhân cách. Động cơ học tập của người học không có sẳn, không bẩm sinh, di truyền và cũng không thể áp đặt mà có. Động cơ học tập hình thành dần dần trong quá trình học tập, rèn luyện của người học dưới sự dẫn dắt của người dạy và các lực lượng giáo dục có liên quan ([8], Phạm Văn Khanh, 2015).

Động cơ học tập là những yếu tố tác động thúc đẩy người học hăng hái học tập, tích cực vượt qua những khó khăn thử thách để học tập đạt kết quả cao nhất. Động cơ học tập thường gắn bó một cách hữu cơ với các nhu cầu cơ bản của người học về vật chất, về tinh thần và về quan hệ xã hội ([5], Huỳnh Công Minh, 2015).

Động cơ học tập là động lực thúc đẩy người học tích cực chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành thái độ tích cực đối với việc học. Đối với người học lớn tuổi có sự ổn định về đặc điểm nhân cách, động cơ học tập mang tính quyết định chất lượng của quá trình hình thành phẩm chất nghề nghiệp trong tương lai([6], Nguyễn Giang Lam, 2015).

1.2.  Các nhà giáo, nhà khoa học có bài đăng trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia tại Vũng Tàu, 2015 cũng có chung ý kiến cho rằng: Có nhiều loại động cơ học tập. Sự phân loại động cơ học tập của người học chỉ mang tính tương đối và có tính linh hoạt. Trong các nhà trường, sự phân loại động cơ thường xét ở góc độ tác động mang tính khách quan và chủ quan. Từ góc độ này, có thể quy động cơ về 2 loại:

 Động cơ bên trong (hay động cơ đối tượng): Động cơ này nảy sinh do các nhân tố từ bên trong chủ thể. Người học có nhu cầu học để chiếm lĩnh kiến thức, để thỏa mãn đam mê tìm kiếm, khám phá và tìm thấy niềm vui trong việc tìm kiếm, khám phá tri thức mới của nhân loại.

Động cơ bên ngoài (hay động cơ kích thích): Động cơ này nảy sinh do các nhân tố từ bên ngoài tác động lên chủ thể. Người học có nhu cầu học để tự khẳng định bản thân, để có việc làm nuôi sống bản thân, học để có cuộc sống tốt hơn, học để thay đổi cuộc đời.

1.3.  Báo cáo khoa học của nhiều nhà giáo đăng trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Vũng Tàu - 2015 cũng cho rằng tùy theo từng loại nhu cầu mà người học có động cơ học tập tương ứng. Với nhu cầu vật chất, người học tập trung học để có bằng cấp và rèn luyện kỹ năng kinh doanh. Với nhu cầu tinh thần, người học tập trung học để hiểu biết, để nâng cao chất lượng cuộc sống. Với nhu cầu quan hệ, người học tập trung học để không thua kém người khác, để làm vừa lòng người thân, để có địa vị trong xã hội. Nhu cầu học tập thường tùy thuộc vào hoàn cảnh và tuổi tác nên động cơ học tập thay đổi theo tuổi tác và hoàn cảnh sống của mỗi người ([5], Huỳnh Công Minh, 2015).

1.4.  Bàn về vai trò của động cơ học tập, ý kiến của các nhà giáo cho rằng: Động cơ là yếu tố quan trọng nhất, nó vừa xác định phương hướng học tập, vừa thúc đẩy hoạt động học tập tích cực, kiên trì và sáng tạo. Động cơ học tập giúp người học hình thành thái độ học tập nghiêm túc, cầu thị để từ đó tìm ra được phương pháp học tập tốt cho bản thân ([5], Huỳnh Công Minh, 2015).

2. Động cơ học tập của học sinh phổ thông và sinh viên cao đẳng, đại học có điểm chung gì?

Bàn về động cơ học tập của học sinh phổ thông và sinh viên cao đẳng, đại học, báo cáo khoa học của các nhà giáo, nhà quản lý in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia Vũng Tàu - 2015 cho rằng:Động cơ học tập phụ thuộc vào nhận thức của mỗi HSSV trong quá trình học tập. Chính nhận thức làm xuất hiện nhu cầu và động cơ gắn liền với sự thỏa mãn nhu cầu ấy.

Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu "Động cơ học tập của học sinh tại một số trường THPT trên địa bàn Hà Nội" cho thấy có thể xếp thứ tự ưu tiên nhận thức của học sinh THPT về việc học của mình như sau: (1) Học để có cuộc sống tốt hơn; (2) Học để có kiến thức; (3) Học để sau này làm nghề yêu thích; (4) Học để tự khẳng định mình; (5) Học để mọi người ngợi khen. ([4]Hoàng Gia Trang, Lê Thị Ngọc Thúy, Phạm Thị Hồng Thắm - 2015).

Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu "Động cơ học tập của học sinh một số trường THPT ở thành phố Hồ Chí Minh" cho thấy thứ tự sắp xếp trong nhận thức của học sinh THPT về việc học của mình là: (1) Học để đủ điều kiện vào đại học, chuẩn bị hành trang cho nghề nghiệp; (2) Học để có việc làm ổn định; (3) Học để hoàn thiện bản thân, để được mọi người tôn trọng; (4) Học vì muốn nâng cao kiến thức, kỹ năng; (5) Học để được gặp gỡ giao lưu với bạn bè ([3], Đinh Thị Kim Loan, Phạm Văn Lục - 2015).

Kết quả khảo sát của Bùi Thị Hải Linh về "Động cơ học tập của sinh viên Trường Đại học Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ" cho thấy nhận thức của sinh viên về động cơ học tập xếp theo thứ tự: (1) Học để có cơ hội tìm việc làm; (2) Học để hình thành và phát triển nhân cách; (3) Học để có tri thức; (4) Học để khẳng định mình trong xã hội; (5) Học để thỏa mãn sự hiểu biết. ([1], Bùi Thị Hải Linh - 2015).

Kết quả khảo sát của Đặng Văn Minh về "Động cơ học tập của sinh viên Trường Đại học Công nghệ Tp Hồ Chí Minh và Trường Đại học Sài Gòn" cho thấy: (1) Động cơ nhận thức là đặc trưng của lứa tuổi sinh viên bởi lứa tuổi này mong muốn tìm tòi, khám phá. Động cơ này được nâng dần từ năm đầu khóa đến năm cuối khóa; (2) Động cơ xã hội và động cơ nghề nghiệp cũng được sinh viên đặc biệt quan tâm bởi nó là "mệnh lệnh" từ trái tim và cuộc sống của mỗi sinh viên. ([2], Đặng Văn Minh - 2015)

Lược thuật các kết quả nghiên cứu nêu trên để thấy rằng tuy mức độ có khác nhau nhưng giữa người học là học sinh phổ thông và sinh viên cao đẳng, đại học đều có điểm chung trong động cơ học tập là: Học để có kiến thức, để có nghề nghiệp, để có cuộc sống tốt, để khẳng định mình trong xã hội. Nghĩa là, động cơ bên trong - động cơ đối tượng được xếp vị trí số 1, còn động cơ bên ngoài - động cơ kích thích được xếp vị trí tiếp theo sau.

3. Các yếu tố nào có ảnh hưởng đến động cơ học tập của học sinh, sinh viên trong các nhà trường hiện nay?

Khi phân tích thực trạng động cơ học tập của người học, báo cáo khoa học của một số nhà giáo đăng trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia Vũng Tàu - 2015 cho rằng 4 yếu tố chính ảnh hưởng đến động cơ học tập của học sinh, sinh viên là: (1) Môi trường gia đình gắn với hoàn cảnh và điều kiện sống của mỗi học sinh, sinh viên; (2) Môi trường nhà trường gắn với sự thân thiện, gần gũi, sức cuốn hút của nội dung học tập và phương pháp dạy của Thầy; (3) Hứng thú, sở thích, khả năng học tập của học sinh, sinh viên; (4) Môi trường xã hội gắn với hình ảnh học sinh, sinh viên tâm đắc, tôn vinh ([5], Huỳnh Công Minh; ([4], Hoàng Gia Trang;([3], Đinh Thị Kim Loan -2015).

3.1. Đời sống vật chất và tinh thần của gia đình có ảnh hưởng đến động cơ học tập của học sinh, sinh viên. Gia đình hòa thuận, hạnh phúc, có truyền thống hiếu học, trọng học thì con em của họ có động cơ học tập tốt. Cuộc sống gia đình bất ổn, không quan tâm đến việc học thì con em của họ sẽ mất phương hướng, động cơ học tập đúng đắn khó được hình thành.

3.2. Hứng thú, sở thích và khả năng học tập của học sinh, sinh viên là sức mạnh to lớn trong sự hình thành động cơ học tập. Người học sau khi tốt nghiệp ra trường sống mãi với nghề mình chọn vì đó là nghề phù hợp với sở thích và hứng thú của mình.

3.3. Học sinh, sinh viên được học trong một môi trường giáo dục thân thiện, chan hòa, đội ngũ thầy cô giáo tận tâm, biết truyền cảm hứng, hướng nghiệp tốt …chắc chắn sẽ có động cơ học tập tốt.

 3.4. Môi trường xã hội tác động tích cực đến động cơ học tập của học sinh, sinh viên. Có bạn trẻ chọn nghề dạy học và sống mãi với nó vì nhìn thấy nghề dạy học và người thầy giáo được xã hội coi trọng, tôn vinh. Cũng có bạn trẻ theo nghề thầy thuốc và sống mãi với nghề này vì xã hội luôn quý trọng, tôn vinh, xem "thầy thuốc như mẹ hiền".

4. Những vấn đề nào cần quan tâm bàn luận thật sâu từ hội thảo tháng 7/2016 tại Tiền Giang?

Lược thuật các nội dung nêu trên, người viết bài này đề xuất với các nhà giáo, nhà khoa học tham dự Hội thảo tại Tiền Giang tháng 7/2016 tới đây thống nhất 2 việc:

Một là, sẽ không bàn đến những vấn đề lý thuyết về động cơ, động cơ học tập, các yếu tố ảnh hưởng đến động cơ học tập của người học nữa. Không bàn đến động cơ học tập chung chung của HSSV cả nước nữa mà hãy từ thực tiễn các trường phổ thông, TCCN, CĐ, ĐH nơi mình công tác mà nghiên cứu để nhận diện cho được hiện trạng và đề xuất giải pháp tạo động cơ học tập cho học sinh, sinh viên.

Hai là, vấn đề hình thành, phát triển động cơ học tập của người học trong trường phổ thông, CĐ, ĐH không chỉ liên quan đến vai trò của giáo viên mà có cả vai trò của nhà quản lý, vai trò của đoàn thể (Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên) trong các nhà trường để kết nối được 3 môi trường giáo dục: Gia đình, nhà trường và xã hội chi phối động cơ học tập của người học.

Từ ý tưởng như vậy, 2 nội dung chính gắn với các vấn đề cụ thể mong muốn sẽ có nhiều tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo sẽ là:

Nội dung 1. Thực trạng và giải pháp tạo động cơ học tập cho học sinh các trường phổ thông, Trường Văn hóa Công an, TCCN & dạy nghề tỉnh Tiền Giang.

Tham luận và ý kiến thảo luận ở nội dung này tập trung phản ánh thực trạng về động cơ học tập của học sinh dựa trên kết quả khảo sát tại nơi nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát huy vai trò của nhà quản lý, của giáo viên trong việc hình thành và phát triển động cơ học tập cho học sinh.

Dưới đây là các vấn đề cụ thể có thể tiếp cận nghiên cứu để tham luận và thảo luận tại hội thảo:

(1) Thực trạng về động cơ học tập của học sinh phổ thông và vai trò người Thầy (CBQL/GV) trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh;

(2) Thực trạng về động cơ học tập của học sinh trung cấp và vai trò người Thầy (CBQL/GV) trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh;

(3) Thực trạng và giải pháp xây dựng môi trường dạy - học ở trường phổ thông, Trường Văn hóa Công an/ xây dựng môi trường đào tạo ở trường trung cấp chuyên nghiệp & dạy nghề kích thích động cơ học tập của học sinh;

(4) Lồng ghép Giáo dục hướng nghiệp qua môn học để hình thành động cơ học tập cho học sinh THPT;

(5) Gắn kết môi trường giáo dục ở nhà trường và gia đình trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh phổ thông, học sinh Trường Văn hóa Công an, trường TCCN& dạy nghề.

Nội dung 2. Thực trạng và giải pháp phát triển động cơ học tập cho sinh viên  các trường cao đẳng, đại học tỉnh Tiền Giang.

Tham luận và ý kiến thảo luận ở nội dung này dựa trên cơ sở khái quát thực trạng về động cơ học tập của sinh viên, đề xuất giải pháp phát huy vai trò của nhà quản lý, của giảng viên, của đoàn thể sinh viên trong việc phát triển động cơ học tập cho SV.

Dưới đây là các vấn đề cụ thể có thể tiếp cận nghiên cứu để tham luận và thảo luận tại hội thảo:

(1) Giải pháp xây dựng môi trường đào tạo ở trường cao đẳng, đại học nhằm kích thích động cơ học tập của sinh viên;

(2) Giải pháp gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa trường cao đẳng, đại học với trường phổ thông trong việc phát triển động cơ học tập của sinh viên;

(3) Phát huy vai trò của giảng viên và đội ngũ tư vấn tâm lý trong việc kích thích động cơ học tập của sinh viên;

(4) Phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong việc kích thích động cơ học tập của sinh viên;

(5) Phát triển động cơ học tập cho sinh viên cao đẳng, đại học thông qua rèn luyện các kỹ năng tư duy trong học tập, nghiên cứu.

KẾT LUẬN

Sẽ còn nhiều vấn đề khác nữa chưa được nêu ra để cùng bàn thảo tại hội thảo của tỉnh Tiền Giang tháng 7/2016. Trong khuôn khổ một buổi làm việc thì 10 vấn đề cụ thể gắn với 2 nội dung chính đề xuất trên đây đủ để chúng ta tiếp cận mục tiêu của hội thảo là: "Nhận diện hiện trạng và bàn thảo giải pháp hình thành, phát triển động cơ học tập cho HS, SV trong các trường học ở tỉnh Tiền Giang, góp phần xây dựng nhân cách người học theo mục tiêu giáo dục".

Hy vọng hội thảo tại Tiền Giang của chúng ta sẽ có nhiều tham luận hay, những trao đổi, gợi mở lý thú, sát với thực tiễn của giáo dục tỉnh nhà./.

Bài: Nguyễn Quang Khải (Thạc sĩ - NCS, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tiền Giang; Phó Chủ tịch Hội khoa học Tâm lý và Giáo dục tỉnh Tiền Giang)

 ẢnhMinh Châu 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Bùi Thị Hải Linh (2015), Động cơ học tập của sinh viên Trường Đại học Hùng Vương - tỉnh Phú Thọ, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[2] Đặng Văn Minh (2015), Động cơ học tập của sinh viên và trách nhiệm của giảng viên- Thực trạng và giải pháp, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[3] Đinh Thị Kim Loan, Phạm Văn Lục (2015), Thực trạng về động cơ học tập của học sinh một số trường THPT ở Tp Hồ Chí Minh, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[4] Hoàng Gia Trang, Lê Thị Ngọc Thúy, Phạm Thị Hồng Thắm (2015), Động cơ học tập của học sinh tại một số trường THPT trên địa bàn Hà Nội, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu tháng 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[5] Huỳnh Công Minh (2015), Động cơ học tập - Thực trạng và giải pháp, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy, Nxb ĐHQG Hà Nội.

[6] Nguyễn Giang Lam (2015), Phát triển động cơ học tập cho sinh viên thông qua rèn luyện kỹ năng tư duy phê phán, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[7] Nguyễn Ngọc Phú (2015), Một cách tiếp cận động cơ học tập, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

[8] Phạm Văn Khanh (2015), Động cơ học tập của học sinh và trách nhiệm của giáo viên dưới góc nhìn của giáo dục trung học, Báo cáo khoa học in trong Tuyển tập công trình khoa học hội thảo quốc gia, Tp Vũng Tàu, 7/2015: "Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy", Nxb ĐHQG Hà Nội.

Tin liên quan
Xây dựng văn hóa học đường tại Trường Trung học phổ thông Phan Việt Thống (huyện Cai Lậy)    06/03/2017
Văn hóa học đường là văn hóa của tổ chức học tập    04/01/2017
Hội thảo khoa học "Xây dựng văn hóa học đường - Biện pháp và kinh nghiệm"    04/01/2017
Đại hội đại biểu Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục Việt Nam lần thứ VI (nhiệm kỳ 2016 - 2020) thành công tốt đẹp    22/12/2016
Thực trạng về động cơ học tập của học sinh tiểu học và vai trò của người thầy trong việc tạo động cơ học tập cho học sinh    04/09/2016
Nghĩ về nghề dạy học    21/08/2016
Hội thảo "Phòng, chống bạo lực học đường trong bối cảnh hiện nay - thực trạng và giải pháp"    01/08/2016
Bạo lực học đường trong bối cảnh hiện nay và giải pháp ngăn chặn    01/08/2016
Hội thảo khoa học: “Hình thành và phát triển động cơ học tập cho học sinh, sinh viên các trường học ở tỉnh Tiền Giang”    20/07/2016
Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục tỉnh Sơ kết hoạt động công tác 06 tháng đầu năm 2016    20/07/2016

Văn bản mới Văn bản mới

VĂN BẢN MỚI
 201/HKHTLGD: V/v Tặng cây bàng Trường Sa đợt 2 cho các đơn vị
 Thông báo Hội thảo quốc tế “Ứng dụng tâm lý học, giáo dục học vào can thiệp rối loạn phát triển”
 195/HKHTLGD: Báo cáo Tổng kết công tác Hội năm 2016 và phương hướng hoạt động năm 2017
 196/TM–HKHTLGD: Thư mời tham dự Hội thảo “Xây dựng văn hóa học đường - Biện pháp và kinh nghiệm’’ ngày 29/12/2016 tại Trường THPT Phan Việt Thống
 181/HKHTLGD: Về việc cử đại biểu tham dự Hội Khoa học Tâm lý và Giáo dục tỉnh Tiền Giang tham dự Đại hội VI và Hội thảo khoa học toàn quốc vào ngày 10/12/2016 tại Hà Nội

Ảnh Ảnh

Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1 Slideshow Image 1

Liên kết Liên kết